جاى بازرگانان ميگفتند . « 1 » و در ان تجارت خانهاى هند و سند موجود بود « 2 » و در همين وادى غالبا به طرف شرق رخذ شهرى بود بنام غزق ( غزه ) بالاى كوه با نعمت سخت بسيار و جاى بازرگانان و با خواستهء بسيار . « 3 » طوريكه گفتيم اين راه تجارتى از راه زابلستان به سند ميرسيد ، و در انجا مركز بزرگ تجارتى كه بر سر همين راه واقع و پايتخت آن سامان بود الرور ( روهرى كنونى ) است ، و همچنان ملتان و بسمد و منصوره و ديبل مراكز عمدهء تجارتى بود ، كه بشارى مقدسى و ابن حوقل هر دو گرمى بازار تجارت را در اين بلاد يادآورى كرده‌اند « 4 » و هنگاميكه كالاى بازرگانى را از طوران ميگذرانيدند ، يا مىآوردند ، بر هربار شتر شش درهم . و بر هر برده دوازده درهم حقوق گمرك گرفتندى ، و از اموال هندى وارد سندفى بار بيست درهم محصول گرفته شدى ، در حالى كه محصول گمركى هر پوست دباغى شده صادر سند يكدرهم بود ، و مجموعهء اين حقوق گمركى در يكسال تا يك مليون درهم ميرسيد . « 5 » شهر ملتان كه در اوائل دورهء اسلامى مركز دينى و كلتورى وادى سند بود ، بعد از فتوح محمد بن قاسم ( 93 ه 711 م ) قرارگاه قواى امويان و امراى ايشان گشت ، و اهميت اقتصادى و بازرگانى خود را تا انكشاف راه بحرى كراچى و اواخر قرن هژدهم حفظ نمود . ملتان بازار مهم تجارت هند و خراسان بود ، و مخصوصا هزاران نفر زاير هندى بدان آمد و رفت داشتند . ايشان عود و چوبهاى معطر هندى را از بلاد بعيده به مقدار فراوان به ملتان مىآوردند ، و مخصوصا عود كامروپ آنقدر نرم و عمده بود ، كه بر ان به سهولت مهر را ميكندند ،

--> ( 1 ) - حدود العالم 63 ( 2 ) - اصطخرى 245 ( 3 ) - حدود 64 ( 4 ) - صورة الارض 320 ببعد و احسن التقاسيم 481 ( 5 ) - احسن 482